دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

91

تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )

اختيار شاه حاكم قرار گيرد چون بطور كلى ملك طلق خانواده حاكم است « 1 » . از يازده فرزند شاه پنج فرزند او پسر بودند : ( 1 ) محمد باقر ميرزا معروف به صفى ميرزا ؛ ( 2 ) حسن ميرزا ؛ ( 3 ) سلطان محمد ميرزا معروف به روزك ميرزا يا محمد خدابنده ميرزا ( به‌نام جدش ناميده شده ) كه در سال تولدش ( 1006 / 8 - 1597 ) جان به جان‌آفرين تسليم كرد ؛ ( 4 ) اسماعيل ميرزا ، ( 5 ) امامقلى ميرزا « 2 » . از اين شاهزادگان ، حسن ميرزا و اسماعيل ميرزا در ايام طفوليت مردند . شاه عباس نه‌تنها بر مشكلات برخاسته از شاهزادگان در زمان پيشينيان بلافصل ( كه بعضى را خود ناظر بود ) و نيز اجداد خود آگاه بود ، بلكه خود نيز با راه‌اندازى كودتايى بر سر كار آمده و پدر را كنار زده و او را همراه با دو برادر باقيمانده‌اش ( كه بعدا نابينايشان كرد ) از پايتخت تبعيد كرده بود . بدينها مىبايد ترس و واهمه شاه از واكنش احتمالى ناراضيان اشرافيت امپراتورى ، بويژه منسوبان رؤساى قبايل را كه خلع يد كرده و يا فرماندهان قزلباشى را كه از صحنه قدرت رانده بود ، افزود . شاه عباس با اين پسزمينه ، همواره نسبت به اطرافيان خود مظنون و نامطمئن بود و اين حالت را تا پايان عمر با خود داشت . او براى اينكه دسيسه‌ها و كودتاها را خنثى و بىاثر كند فرماندهان نظامى و درباريان را تا آنجا كه از عهده‌اش برمىآمد از فرزندانش دور ساخت و آنان را از ارتباط با فرزندانش برحذر مىداشت و در صورت عدول از حكم هم آنها را مالشى سخت مىداد . بدين صورت شاهزادگان گرفتار حصار حرم شدند يعنى جايى كه رفتار شاهزاده خانمها ، بانوان حرم و خواجه‌سراها حاكم بود . آنها تربيت نظامى و سياسى نيافتند و حتى از شركت در لشكركشىهاى پدرشان محروم شدند . شاه به دليل اينكه در رسيدن به قدرت از ابزار خونين بهره گرفته و در ايام سلطنت هم گاهى بسيار سختگيرى پيشه كرده بود بنابراين دشمنان خونى زيادى داشت . تعدادى از اين دشمنان نسبت به فرزند ارشد او صفى ميرزاى وليعهد علاقه نشان مىدادند و دوست داشتند بجاى پدر او را در مقام سلطنت ببيند خصوصا كه صفى ميرزا داراى شخصيتى محكم و از نظر صفات شخصى رئوف بود . ولى درواقع افزايش محبوبيت فرزند شاه ، خارى در چشم خود او بود . علاوه‌براين وقتى فهميد كه نقشه‌هايى به نفع صفى ميرزا براى عزل او كشيده شده ، چاره را در آن ديد كه وى را از صحنه دور كند . هشدارهاى منجم‌باشى و تدبير بعضى از مشاوران نزديك ، شاه را قانع ساخت

--> ( 1 ) - به مبحث تركمانان رجوع كنيد . ( 2 ) - تفصيلات مطمئن را فلسفى در زندگانى ، جلد 2 ، صص 207 - 170 ارائه داده است . در نسب‌نامه رهربرن در نظام ايالات در دوران صفوى ، ص 158 بايد سلطان حسين ميرزا حذف و به‌جاىآن اسماعيل ميرزا افزوده شود . نام طهماسپ ميرزا كه در بعضى منابع آمده مىبايد همان حسن ميرزا بوده باشد .